(این ۱۰ درصد ارزش افزوده‌ای که روی فاکتورم می‌کشم، واقعاً باید از مشتری بگیرم؟)
مهدی صاحب یک فروشگاه لوازم خانگی بود. چند روزی بود که حسابدارش به او گفته بود باید وضعیت مالیات بر ارزش افزوده کسب‌وکارش را بررسی کند.
با نگرانی پرسید:
(یعنی اگر من مشمول ارزش افزوده شده باشم، از این به بعد باید روی فروش‌هام مالیات بگیرم؟ اظهارنامه هم بدم؟)
پاسخ کوتاه این بود:
اگر فعالیت شما مشمول نظام مالیات بر ارزش افزوده باشد، بله؛ اما اول باید بدانید دقیقاً از چه زمانی و بر اساس کدام فراخوان مشمول شده‌اید.
فراخوان ارزش افزوده یعنی چه؟
مالیات بر ارزش افزوده از سال ۱۳۸۷ در ایران اجرایی شد و سازمان امور مالیاتی، برای اجرای تدریجی این نظام، مشمولان را در چند مرحله و با انتشار فراخوان‌های مختلف وارد این نظام کرد.
بنابراین (فراخوان ارزش افزوده) در واقع اعلام سازمان امور مالیاتی به گروه مشخصی از فعالان اقتصادی است که از تاریخ تعیین‌شده باید مقررات مالیات بر ارزش افزوده را اجرا کنند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ چون صرف داشتن پرونده مالیاتی یا داشتن کارتخوان، به این معنی نیست که هر شخصی الزاماً مجاز به دریافت مالیات بر ارزش افزوده از مشتری است.
حتی در اطلاعیه سازمان امور مالیاتی درباره مؤدیان غیرمشمول فراخوان‌های ارزش افزوده تأکید شده که اشخاصی که هنوز مشمول دریافت مالیات بر ارزش افزوده نشده‌اند، مجاز به اخذ این مالیات از خریداران نیستند.
فراخوان‌های ارزش افزوده چند مرحله بوده‌اند؟
اجرای نظام ارزش افزوده به‌صورت مرحله‌ای انجام شده و طی سال‌های مختلف، گروه‌های جدیدی به مشمولان اضافه شده‌اند.
مرحله اول؛ سال ۱۳۸۷
اولین فراخوان از ۱ مهر ۱۳۸۷ اجرا شد.
در این مرحله، گروه‌هایی مانند:
- واردکنندگان؛
- صادرکنندگان؛
- فعالان اقتصادی با میزان فروش مشخص؛
- برخی فعالان اقتصادی که در بازه زمانی مشخص به حد نصاب فروش رسیده بودند
مشمول اجرای مقررات شدند.
مرحله دوم؛ سال ۱۳۸۸
در مرحله دوم، گروه‌های بیشتری وارد نظام ارزش افزوده شدند؛ از جمله برخی واحدهای تولیدی، بهره‌برداران معادن، ارائه‌دهندگان خدمات حسابداری و مالی، مشاوران، برخی شرکت‌های حمل‌ونقل، هتل‌ها، عمده‌فروشان، بنکداران و برخی فعالان خدماتی.
مراحل بعدی
در ادامه، فراخوان‌های سوم تا ششم گروه‌های مختلف دیگری را شامل شدند و در مرحله هفتم، از ابتدای مهر ۱۳۹۵، کلیه اشخاص حقوقی فعال با هر میزان فروش یا درآمد حاصل از عرضه کالا و ارائه خدمات مشمول، که در فراخوان‌های قبلی قرار نگرفته بودند، با استثناهای مقرر وارد این نظام شدند.
در مرحله هشتم نیز از ابتدای سال ۱۳۹۹، جایگاه‌داران سوختی که در فراخوان‌های قبلی قرار نگرفته بودند، مشمول اجرای مقررات شدند.
در سال‌های بعد نیز گروه‌های جدیدی از جمله برخی فعالان حوزه غذا و کافی‌شاپ‌ها در فراخوان‌های جدید قرار گرفتند. برای نمونه، مرحله نهم از ابتدای تیر ۱۴۰۲، گروه‌هایی مانند تهیه و ارائه انواع غذا به‌صورت بیرون‌بر، آشپزخانه‌ها، کترینگ‌ها و کافی‌شاپ‌ها را دربر گرفت.
پس اگر در فراخوان هستم، چه اتفاقی می‌افتد؟
اینجا همان جایی است که داستان مهدی جدی شد.
او فکر می‌کرد (مشمول ارزش افزوده شدن) فقط یعنی اینکه یک عدد به فاکتور اضافه کند.
اما ماجرا بیشتر از این است.
مؤدی مشمول باید متناسب با مقررات، تکالیف مربوط به صورتحساب، محاسبه مالیات و عوارض، دریافت از خریدار، ارسال اطلاعات و اظهارنامه و پرداخت مالیات و عوارض را انجام دهد.
بنابراین اگر یک فعال اقتصادی از تاریخ مشخصی مشمول شده باشد، باید از همان تاریخ تکالیف مربوط به ارزش افزوده را جدی بگیرد.
یک اشتباه مهم: (من کارتخوان دارم، پس ارزش افزوده هم می‌گیرم!)
این برداشت اشتباه می‌تواند برای یک کسب‌وکار دردسرساز شود.
داشتن کارتخوان، پرونده مالیاتی یا حتی فروش بالا، به‌تنهایی پاسخ سؤال (آیا می‌توانم از مشتری ارزش افزوده بگیرم؟) نیست.
باید بررسی شود که فعالیت، شخص و تاریخ شمول او در کدام فراخوان قرار می‌گیرد و آیا کالا یا خدمت موردنظر مشمول مالیات بر ارزش افزوده است یا خیر.
از طرف دیگر، ممکن است یک مؤدی از نظر قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان تکالیفی داشته باشد، اما هنوز طبق فراخوان‌های ارزش افزوده، مجاز به دریافت مالیات و عوارض ارزش افزوده از مشتری نباشد.
از چه تاریخی باید ارزش افزوده بگیرم؟
این یکی از مهم‌ترین سؤال‌هاست.
پاسخ را نباید با حدس تعیین کرد.
برای هر مؤدی باید مواردی مانند نوع فعالیت، شخص حقیقی یا حقوقی بودن، مرحله فراخوان، تاریخ اجرای فراخوان و وضعیت پرونده مالیاتی بررسی شود.
چون اشتباه در تاریخ شمول می‌تواند دو نتیجه متفاوت داشته باشد:
زودتر از موعد دریافت ارزش افزوده → ممکن است دریافت وجهی باشد که مجوز قانونی آن وجود نداشته است.
دیرتر از موعد اجرا کردن قانون → ممکن است باعث ایجاد بدهی و جرائم مالیاتی شود.
پس قبل از اینکه روی فاکتور بنویسید (مالیات بر ارزش افزوده)، اول باید مطمئن شوید که واقعاً مشمول دریافت آن هستید.
جمع‌بندی
فراخوان‌های ارزش افزوده برای این ایجاد شدند که اجرای نظام مالیات بر ارزش افزوده به‌صورت مرحله‌ای گسترش پیدا کند.
اما برای صاحب یک کسب‌وکار، دانستن شماره فراخوان به‌تنهایی کافی نیست.
باید بدانید:
آیا فعالیت من مشمول است؟
از چه تاریخی مشمول شده‌ام؟
آیا کالایی که می‌فروشم یا خدمتی که ارائه می‌دهم مشمول است؟
از مشتری چه مبلغی باید دریافت کنم؟
چه تکالیفی بعد از مشمول شدن دارم؟
و مهم‌تر از همه:
قبل از اینکه مالیات بر ارزش افزوده را از مشتری بگیری، مطمئن شو که قانوناً مجاز به دریافت آن هستی.
چون ارزش افزوده فقط یک عدد اضافه‌شده به فاکتور نیست؛ یک مجموعه تکلیف مالیاتی است که از تاریخ شمول باید درست اجرا شود.